فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران فصلنامه آموزش مهندسی ایران 1607-2316 28 109 2026 05 22 DIMENSIONS OF MATHEMATICS DECLINE IN IRAN: A WARNING FOR THE FUTURE OF SCIENCE AND ENGINEERING EDUCATION ابعاد افت ریاضیات در ایران: زنگ خطری برای آیندۀ آموزش علوم و مهندسی 81 107 240726 10.22047/ijee.2026.567939.2233 FA ابوالفضل رفیع پور بخش آموزش ریاضی - دانشکده ریاضی و کامپیوتر- دانشگاه شهید باهنر کرمان 0000-0001-8055-0173 پویا کریمی بخش آموزش ریاضی، دانشکده ریاضی و کامپیوتر، دانشگاه شهید باهنر کرمان Journal Article 2025 12 24 The decline in demand for studying mathematics and physics in high school and, subsequently, the decline in demand for studying various engineering and basic science disciplines has become one of the fundamental challenges of the country’s higher education system in recent years. A challenge whose consequences go beyond universities and affect the future of the country’s scientific, technological, and industrial development. The aim of this article is to systematically analyze the dimensions of this phenomenon and explain its educational, social, economic, and structural roots, focusing on the role of mathematics education as the foundation for training engineers and basic science specialists in the country. The present study was conducted with a descriptive-analytical approach and using secondary data, official documents, statistical reports, and critical analysis of previous research. The findings show that the quantitative decline in students choosing mathematics-physics, along with the qualitative decline in mathematics learning based on the results of international tests (TIMES study), negative attitudes towards engineering disciplines, the mismatch of curricula with labor market needs, and the weakening of university-industry ties are key factors in the decline in the tendency towards these disciplines (technical-engineering and basic sciences). The results also indicate that the continuation of this trend, in addition to weakening the foundations of science, technology, engineering, and mathematics education (STEM education or popular education), can lead to a shortage of specialized human resources, a decline in innovation, and a weakening of the foundations of sustainable development. Finally, the article suggests ways out of the current situation by emphasizing rethinking mathematics education, improving the quality of curricula, and providing practical solutions to improve the interaction of the education system with society and industry. کاهش تقاضا برای تحصیل در رشتۀ ریاضی - فیزیک در دبیرستان و کاهش تقاضا برای تحصیل در رشته‏ های مختلف مهندسی و علوم پایه در سال‏های اخیر به یکی از چالش های اساسی نظام آموزش عالی کشور تبدیل شده است. چالشی که پیامدهای آن فراتر از دانشگاه ‏ها رفته و آیندۀ توسعۀ علمی، فنّاورانه و صنعتی کشور را تحت تأثیر قرار می‏دهد. هدف مقالۀ حاضر، تحلیل نظام‏ مند ابعاد این پدیده و تبیین ریشه‏ های آموزشی، اجتماعی، اقتصادی و ساختاری آن با تمرکز بر نقش آموزش ریاضی به‏عنوان زیربنای تربیت مهندسان و متخصصان علوم پایه در کشور است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی - تحلیلی و با بهره ‏گیری از داده‏های ثانویه، اسناد رسمی، گزارش‏ های آماری و تحلیل انتقادی پژوهش‏ های پیشین انجام شده است. یافته ‏ها نشان می‏دهد که کاهش کمّی دانش‏ آموزان انتخاب ‏کننده رشتۀ ریاضی - فیزیک در کنار افت کیفی یادگیری ریاضیات، بر اساس نتایج آزمون‏ های بین ‏المللی (مطالعۀ تیمز)، نگرش منفی نسبت به رشته‏ های مهندسی، ناهماهنگی برنامه‏ های درسی با نیازهای بازار کار و تضعیف پیوند دانشگاه با صنعت از عوامل کلیدی کاهش گرایش به این رشته‏ ها (فنی- مهندسی و علوم پایه) به شمار می‏ رود. نتایج همچنین حاکی از آن است که تداوم این روند، افزون بر تضعیف بنیان‏ های آموزش علوم، فنّاوری، مهندسی و ریاضیات (آموزش استم یا آموزش معروف) می‏ تواند به کمبود نیروی انسانی متخصص، افت نوآوری و تضعیف بنیان های توسعۀ پایدار منجر شود. در پایان، مقاله با تأکید بر بازاندیشی در آموزش ریاضی، ارتقای کیفیت برنامه ‏های درسی و ارائۀ راه کارهای عملی برای بهبود تعامل نظام آموزشی با جامعه و صنعت، مسیرهایی برای برون‏رفت از وضعیت موجود پیشنهاد می‏ کند. https://ijee.ias.ac.ir/article_240726_35315b827e53e568ecfe3d20a6577466.pdf