فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایرانفصلنامه آموزش مهندسی ایران1607-2316135020110901Global movement for engineering education accreditationنهضت جهانی ارزشیابی آموزش مهندسی13170610.22047/ijee.2011.706FAحسینمعماریاناستاد مهندسی زمین، دانشکده فنی دانشگاه تهرانJournal Article20110502Engineering is an international activity, thus engineering education should be considered as an international affair as well. From the beginning of the present century, progression of engineers outside their own country, study of higher education or finding jobs, has stood out as an undeniable fact. With this taken into consideration, the education acquired by engineering students should have a minimum standard. During the last two decades, an international movement has been established for the review of engineering education, accreditation of its outcomes, and making the accreditation systems in different countries converge to a more or less unique standard. A common element in almost all these systems is shifting the education focus from education inputs (what the university presents) to education outputs or outcomes (what the students have acquired). Therefore, a list of minimum outcomes expected from an engineering graduate has been determined. In addition to having the necessary knowledge in mathematics, sciences and engineering fundamentals, ability to design and execute engineering operations, the list also emphasizes on the skills such as effective communication and teamwork, and positive attitude toward constant education and professional ethics. Agreement on the basic outcomes of engineering education has provided the essential basis for achieving a homogenous accreditation model in the international level. In the present paper, after a review of engineering education accreditation procedures in various countries and in the international level, suggestions to promote Iran’s place in this international movement are proposed. مهندسی پدیدهای جهانی است، پس باید به آموزش آن نیز بهعنوان امری جهانی نگاه کرد. از ابتدای قرن حاضر مسئله تحرک بیشتر مهندسان و ادامۀ تحصیل یا اشتغال بهکار آنها در خارج از مرزهای ملی، به عنوان واقعیتی انکارناپذیر، بیش از پیش خودنمایی کرده است. در چنین شرایطی، آموزشهای کسب شده توسط دانشآموختگان مهندسی میباید از حداقلی از استانداردها برخوردار باشد. در یکی دو دهۀ گذشته، نهضتی جهانی برای بازنگری آموزش مهندسی، ارزشیابی نتایج آن و ایجاد همگرایی بین ارزشیابیهای صورتگرفته در کشورهای مختلف صورت گرفت. اصل مورد توافق در تقریباً همۀ این بررسیها برداشتن تمرکز از ورودیهای آموزش (آنچه دانشگاه عرضه میکند) و تمرکز آن برخروجیها (آنچه دانشجویان کسب کردهاند) بوده است. بدین منظور، حداقل دستاوردهای مورد انتظار از یک دانشآموختۀ مهندسی تعیین شده است. در فهرست این دستاوردها علاوه بر داشتن دانش لازم در ریاضیات، علوم و مبانی مهندسی و نیز توانایی طراحی و اجرای عملیات مهندسی، بر مهارتهایی چون توانایی برقراری ارتباط مؤثر و کارگروهی و نگرش مثبت به آموزش مداوم و اخلاق حرفهای تأکید شده است. توافق در خصوص دستاوردهای پایۀ آموزش مهندسی زمینۀ لازم را برای دستیابی به الگوی یکنواخت ارزشیابی در سطح بینالمللی فراهم کرده است. در این مقاله ضمن مرور اقدامات صورت گرفته در کشورها و در سطح بینالمللی، در زمینه ارزشیابی برنامههای آموزش مهندسی پیشنهادهایی برای ارتقای جایگاه کشور ایران در این نهضت جهانی عرضه شده است.https://ijee.ias.ac.ir/article_706_9c82c7143c102b71c593d98d96093fde.pdfفرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایرانفصلنامه آموزش مهندسی ایران1607-2316135020110901Accreditation process of Iran’s engineering education programsفرایند ارزشیابی برنامههای آموزش مهندسی ایران336170710.22047/ijee.2011.707FAحسینمعماریاناستاد مهندسی زمین، دانشکده فنی دانشگاه تهرانJournal Article20110502Professional ability can be considered as a complex relationship between the three concepts of knowledge, skill, and attitude. Therefore, an engineering education program should educate graduates, who in addition to having enough knowledge of engineering concepts, also have skill and ability in communication, teamwork, self-learning and have the right attitude toward the social, economical, and environmental contents of engineering and continuous education. In order to assess the graduates’ preparedness to encounter the realities of the job market, every engineering education program, in addition to its defined objectives, should have a system for assessment of the program’s outcomes; i.e., to what extent those objectives were fulfilled. In Iran, despite the considerable increase in the number of educational institutions and diversity of course programs within the last two decades, a similar attention has not been paid to the independent assessment of educational programs and their products, i.e., the graduates. Following the establishment of the Engineering Education Association of Iran in 2009, executing a mechanism for accreditation of Iran’s engineering education programs became a priority in the action plan. With this mindset, the Organization for Accreditation of Iran’s Engineering Education is founded. The target accreditation process of this organization consists of two phases of internal and external assessment. Internal assessment is conducted by the educational institution and according to the predefined criteria. External assessment is conducted by the accreditation organization, and measures the amount of engineering education outcomes and program’s quality improvement with the consideration of the internal assessment report. This paper presents a mechanism for the execution of the accreditation process of Iran’s engineering education programs, including internal and external assessments. توانایی حرفهای را میتوان ارتباط پیچیدهای میان سه مقولۀ دانش، مهارت و نگرش به حساب آورد. بدین منظور، یک برنامۀ آموزش مهندسی باید بتواند دانش آموختگانی تربیت کند که ضمن داشتن دانش کافی از مبانی علوم و مهندسی، مهارت و توانایی در ارتباطات، کارگروهی و خود آموزی و نیز نگرش درستی به محتوای اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی مهندسی و آموزش مداوم داشته باشند. هر برنامه آموزش مهندسی باید علاوه بر اهداف تعریف شده، نظامی برای ارزیابی دستاوردها؛ یعنی میزان دستیابی به این هدفها داشته باشد تا بتواند میزان آمادگی دانش آموختگان خود را برای مواجهه با واقعیتهای دنیای کار ارزیابی کند. در کشور ما، با وجود افزایش بیسابقه تعداد مراکز آموزشی و تنوع برنامههای درسی در طی دو دهه گذشته، توجه مشابهی به ارزیابی مستقل برنامههای آموزشی و محصولات آنها؛ یعنی دانشآموختگان صورت نگرفته است. به دنبال تأسیس انجمن آموزش مهندسی ایران در سال 1388، برقراری سازکاری برای ارزشیابی برنامههای آموزش مهندسی در دستورکار قرار گرفت. در همین خصوص، سازمان ارزشیابی آموزش مهندسی ایران، شکل گرفت. فرایند ارزشیابی مورد نظر این سازمان متشکل از دو مرحلۀ ارزیابی درونی و بیرونی است. ارزیابی درونی توسط خود مؤسسه آموزشی و با در نظرگرفتن ملاکهای از پیش تعیین شده صورت میگیرد. ارزیابی بیرونی را نیز سازمان ارزشیابی انجام می دهد و با توجه به گزارش ارزیابی درونی، میزان دستیابی به دستاوردهای آموزش مهندسی و بهبود کیفیت برنامه را میسنجد. در مقاله حاضر سازکاری برای اجرای فرایند ارزشیابی برنامههای آموزش مهندسی ایران، شامل ارزیابیهای درونی و بیرونی، عرضه میشودhttps://ijee.ias.ac.ir/article_707_500e75a036dc2d7d2fec5da1b71d36cc.pdfفرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایرانفصلنامه آموزش مهندسی ایران1607-2316135020110901Quality culture and its role in achieving desirable universities Performanceفرهنگ کیفیت و نقش آن در دستیابی به عملکرد مطلوب دانشگاهها637270810.22047/ijee.2011.708FAعباسبازرگاناستاد دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهرانJournal Article20110623Quality culture, which is a sub-set of organizational culture, helps continuous quality enhancement. As such, quality culture at the university level, is defined as a collection of beliefs, attitudes, values and norms that academic members ,managers and administrators share; and common activities that they participate in to achieve university’s quality assurance. Quality culture is composed of two aspects: (a) psychological/ cultural, (b) structural / official processes for quality improvement. Psychological aspect of quality culture may be considered at the individual and collective level. Furthermore, official processes for quality improvement includes : definition of quality , modeling, constructing /selecting measuring instruments, data collection and analysis, quality judgment, preparing reports and finally acting upon the changes towards improving and quality assurance. Based on the above, this article first reviews the sort of beliefs, values, attitudes, and expectations that academic members, managers and administrators of a university should share and common activities that they are supposed to participate in, at the university level, in order to achieve continuous quality improvement. In the second part of the article, the need for apprehension of quality by academic members and their commitments towards quality education and research at the departmental level, through internal quality assessment and external quality assurance are discussed. Furthermore, the structural /managerial aspect of quality culture is analyzed. Finally, the processes of propagating quality culture at the university level, with emphasis on engineering departments, are considered. فرهنگ کیفیت زیر مجموعهای از فرهنگ سازمانی به شمار میآید که هدف آن ارتقای مستمر کیفیت است. بر این اساس، فرهنگ کیفیت در یک دانشگاه را میتوان در بر دارنده مجموعه باورها، روابط، گرایشها، ارزشها و امور مشترکی دانست که اعضای هیئت علمی، مدیران و سایر کارکنان دانشگاه برای بهبود و تضمین کیفیت فعالیتهای دانشگاه انجام می¬¬دهند. فرهنگ کیفیت شامل دو بخش است: الف) روانشناختی/ فرهنگی؛ ب) فرایندهای رسمی بهبود کیفیت. جنبه روانشناختی فرهنگی کیفیت را میتوان در سطح فردی و جمعی مد نظر قرار داد. همچنین، فرایندهای رسمی بهبود کیفیت در بر دارنده فرایند تعریف کیفیت، الگو سازی، تدوین ابزار اندازه¬گیری و نیز فرایند گردآوری دادهها، اطلاعات، قضاوت در باره کیفیت، تدوین گزارش و بالاخره، اقدام برای بهبود و تضمین کیفت است. در این مقاله ابتدا به مجموعه باورها، ارزشها، گرایشها، انتظارات و امور مشترکی اشاره شده است که لازم است اعضای هیئت علمی، مدیران و سایر کارکنان یک دانشگاه در خصوص فرایند بهبود مستمر کیفیت در یک دانشگاه سهیم باشند. پس از آن، درباره ضرورت تعهد اعضای هیئت علمی در قبال دستیابی به کیفیت در سطح گروههای آموزشی در فرایند ارزیابی درونی و برونی بحث و سپس، مؤلفه ساختاری/ مدیریتی بهبود کیفیت به عنوان بخش انکار ناپذیر فرهنگ کیفیت، تحلیل شده است. سرانجام، به چگونگی اشاعه فرهنگ کیفیت در دانشگاه، به ویژه در گروههای آموزشی مهندسی، پرداخته شده است.https://ijee.ias.ac.ir/article_708_ae0eb3eed39d2bcef4622b2499a05fe6.pdfفرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایرانفصلنامه آموزش مهندسی ایران1607-2316135020110901Teaching – learning specifications in higher educationویژگیهای فرایند تدریس ـ یادگیری در آموزش عالی739070910.22047/ijee.2011.709FAثناصفریدکتری مدیریت آموزش عالی، دانشگاه شهید بهشتیJournal Article20110816Higher education institutions confront many chances and challenges like increasing expectations on quality of higher education programs, economic and social conditions, technology changes, student population mobility and changeable paradigms in teaching and learning methods. These issues challenge the traditional methods of academic society. In this context, there is an obvious need for improvement of performance of faculty members. Engineering education emphasize on acquisition of knowledge rather than paying attention to the development of skills and attitudes. Improvement of faculty members performance not only needs expertise in special scientific field but also knowing other skills like learning psychology, evaluation methods, managing and organizing educational processes and so on. In this paper, based on research results, the following questions were answered: 1- what is the concept of teaching and learning? 2- What are the components of teaching – learning process? 3- How much is the significance of components in teaching – learning process? مؤسسات آموزش¬عالی¬ برای تحول سازمانی و ارتقای کیفیت علمی با فرصتها و چالشهای زیادی رو به¬ رو هستند. برخی از این چالشها عبارت¬اند از: انتظارات فزاینده در خصوص کیفیت برنامه¬های آموزش¬عالی، مرتبط کردن برنامه¬ها با تغییرات اجتماعی و اقتصادی، تحولات تکنولوژیکی، تغییرات در جمعیتهای دانشجویی، پارادایمهای متغیر در خصوص تدریس و یادگیری کارآمد و خلاق. علاوه بر این، در جهت حرکت به سوی جامعه دانایی محور، ضرورت بازآموزی اعضای هیئت¬ علمی و بهبود مستمر روشهای آموزش عیان است. شکی نیست که این مسائل روشهای سنتی جوامع دانشگاهی را به چالش کشانده است. در چنین محیط پویای دانشگاهی، ضرورت ارتقای عملکرد اعضای هیئت¬ علمی آشکار می¬شود. هدف آموزش مهندسی برآورده کردن نیاز کسب و کار مهندسی است. بالتبع آموزش ارائه شده مستلزم توسعه مهارتهای لازم برای کاربردی کردن دانش کسب شده است. اعضای هیئت علمی به¬عنوان مجریان آموزش نقش کلیدی در کیفیت آموزش و به تبع آن در کیفیت کل نظامهای آموزشی ایفا ¬می¬کنند. از این رو، ارتقای کیفیت آموزشی اعضای هیئت علمی اهمیت دو چندان پیدا کرده است. بهبود فعالیتهای اعضای هیئت ¬علمی نه تنها نیازمند تخصص در رشته علمی خاص، بلکه مستلزم تقویت مهارتها و تخصصهای دیگری نظیر روانشناسی یادگیری، فنون ارزشیابی آموخته¬ها، مدیریت و سازماندهی فرایندهای آموزشی و گروهی است. این¬¬گونه صلاحیتها لزوماً به رشته تخصصی علمی اعضای هیئت¬ علمی مربوط نمی¬شود. از اعضای هیئت¬ علمی دانشگاهها انتظار می¬رود نقشهای گوناگونی را ایفا و در هر نقش در بالاترین سطح حرفه¬ای عمل کنند. در این مقاله سه سؤال پژوهشی به¬طور خاص بررسی شده است: 1- ماهیت مفهومی تدریس و یادگیری چیست؟ 2- مؤلفه¬های تشکیل دهنده فرایند تدریس ـ یادگیری کدام¬ا¬ند؟ 3- میزان اهمیت هر یک از مؤلفه¬های تشکیل دهنده فرایند تدریس ـ یادگیری چقدر است؟https://ijee.ias.ac.ir/article_709_1ecfb463472ec9115b10c292ef8bc986.pdfفرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایرانفصلنامه آموزش مهندسی ایران1607-2316135020110901Investigating difficulties and challenges of university administrators in developing academic branches and increasing research quality and productivity at industrial and non industrial universities(a qualitative study)بررسی مشکلات و تنگناهای رؤسای دانشگاهها در توسعه واحدهای دانشگاهی و افزایش کیفیت و بهرهوری پژوهشی در دانشگاههای صنعتی و غیر صنعتی (یک بررسی کیفی)9110371010.22047/ijee.2011.710FAمحمد حسنپرداختچیدانشیار دانشگاه شهید بهشتیاکبرفرجی ارمکیدانشجوی دکتری مدیریت آموزش عالی دانشگاه شهید بهشتیسعیدحسن زادهدانشجوی دکتری مهندسی سیستم و بهره وری دانشگاه علم و صنعت ایرانJournal Article20111102Globalization and knowledge-oriented economic development have brought about basic changes in the structure and responsibilities of higher education all over the world. The value of nations mostly depends on their easily accessibility to the management and government rather than material resources. Effective education causes the improvement of scientific foundation; therefore, it plays a significant role in the future development. The strategic thought makes the organizations ready to confront and conform to future conditions successfully. The strategic programs would give a clear picture of moving from the status quo to more favorable situation and provide a better understanding of the environment. So it helps the organization perform more effectively. Thus, it is important to evaluate the organization competitive environment and its strategic position in the strategic planning. The university inputs are finance, building, equipment, program, facilities and human resources and its process includes education, research and providing services, keeping and transferring cultural heritage and technology; its outputs are experts and specialists in innovation, invention, scientific discoveries, production and expansion of knowledge boundaries. However, it does not prepare the effective research conditions because of the inefficiency of academic systems for better output. The old tradition of writing pamphlets is governing the educational system and because of the lack of a well-organized system and wrong policies, university environment is changing into a traditional educational one without productivity. This qualitative research was conducted through structured interviews with experts. Its aim was to identify barriers of effective academic planning and quality and productivity.جهانی شدن و توسعه اقتصادهای دانش محور موجب ایجاد تغییرات اساسی در ساختار و وظائف آموزشعالی در سراسر دنیا شده است. ارزش ملتها بیشتر از منابع مادی در دسترسشان به افراد، مدیریت و دولتهایشان بستگی دارد. آموزش اثربخش باعث بهبود زیربنای علمی ملتها میشود و به همین دلیل، نقشی اساسی در آینده بازی میکند. تفکر راهبردی سازمانها را برای رویارویی و انطباق موفقیتآمیز با شرایط آینده توانمند میسازد. برنامههای راهبردی رسیدن از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب را که به سند چشمانداز اشاره دارد، تشریح میکند و به واسطه شناخت بهتری که از محیط به دست میدهد، سازمان را در بهبود عملکرد یاری میکند. لذا، ارزیابی محیط رقابتی سازمان و موقعیت راهبردی آن در فرایند برنامهریزی راهبردی اهمیت ویژهای دارد]1[. دانشگاه محلی است که دروندادهای آن شامل سرمایه، ساختمان، تجهیزات، برنامه، امکانات و نیروی انسانی است و فراگرد دانشگاه شامل آموزش، پژوهش و عرضه خدمات، حفظ و انتقال میراث فرهنگی و فناوری است و بروندادهای آن در برگیرنده نیروی انسانی متخصص و خبره در زمینه نوآوری، اختراع، اکتشاف علمی، تولید و گسترش مرزهای دانش است. امّا به دلیل ناکارآمدی نظامهای دانشگاهی برای بارآموزشی دانشگاهها و اعضای هیئت علمی، امکان پژوهش مؤثر فراهم نمیشود و سنّت دیرین جزوه نویسی بر آموزش حاکم است و به دلیل نبود یک نظام منسجم و به واسطه برخی سیاستهای نادرست، محیط دانشگاه در حال تبدیل شدن به یک محیط آموزشی صرفاً سنتی و بدون بهرهوری است ]2[. این پژوهش که به شیوه کیفی و با استفاده از مصاحبههای عمقی با خبرگان انجام شده است، در پی شناسایی موانع اساسی برنامهریزی مؤثر دانشگاهی و کیفیت و بهرهوری است.https://ijee.ias.ac.ir/article_710_e70611883d2760c8bbafb4acb29e3446.pdfفرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایرانفصلنامه آموزش مهندسی ایران1607-2316135020110901Scientific status of Iran: case study of industrial engineering research (based on articles indexed in international scientific databases)جایگاه علمی کشور ایران: مطالعه موردی پژوهشهای مهندسی صنایع(با استناد به مقالات نمایه شده در پایگاههای علمی بین المللی)10512271110.22047/ijee.2011.711FAمحمد رضازارع بناد کوکیدانش آموخته کارشناسی ارشد صنایع، دانشگاه یزد، واحد اطلاع رسانی و تامین مدرک0000-0002-6010-7892محمد صالحاولیاءدانشیار دانشکده مهندسی صنایع یزدJournal Article20110308Industrial engineering is one of the relatively new fields among engineering disciplines which has developed during recent years. This is true for Iran as well and this discipline has rapidly grown during the last decade. Studying the status of Iran regarding Industrial Engineering could facilitate identifying appropriate strategies for its future consideration. For this purpose, 87150 papers related to industrial engineering, published in the recent 50 years, were selected from 54 refereed journals. The required data including the name of countries relating to these papers were recorded in a database. The published papers during this period analyzed according to the geographical areas. The results showed that the majority of published papers were from North America, East Asia and West Europe. The ranking of Iran on the basis of cumulative data was 22. Then the number of articles published during the last 15 years was compared with neighboring countries the results indicate that Iran has the second position during the last years. In terms of growth rate, Iran has improved its position in recent years with the highest ranking in the region. رشته مهندسی صنایع به عنوان یکی از رشته¬های نسبتاً جدید در بین رشته¬های مهندسی در طول سالهای اخیر تغییرات چشمگیری داشته و در شاخه¬های متنوعی توسعه یافته است. در کشور ایران نیز این رشته از سابقه زیادی برخوردار نیست، ولی در طی دهه اخیر با رشد چشمگیری همراه بوده است. کشف جایگاه ایران در رشته مهندسی صنایع می¬تواند به تعیین مسیر حرکت آن در آینده کمک کند. بدین منظور تعداد87150 مقاله مرتبط با رشته مهندسی صنایع که در50 سال اخیر در 54 نشریه بین¬المللی منتشر شده است، تحلیل شد. اطلاعات مقالات در یک بانک اطلاعاتی ذخیره و از آن تعداد 101 نام کشور محل انتشار از داده¬ها استخراج شد. سپس، با تجزیه و تحلیل روند 50 سال گذشته مقالات سعی شد روند گسترش مقالات در مناطق مختلف جغرافیایی مشخص شود. کشورهای آمریکای شمالی، آسیای شرقی و اروپای غربی بیشترین تعداد انتشار مقاله را به خود اختصاص داده¬اند. پس از آن جایگاه هر یک از کشورها و به خصوص جایگاه کشور ایران به¬صورت تجمعی در بین همه کشورها مشخص شد که نتایج نشان می¬دهد که ایران جایگاه 22 را دارد. پس از آن شمار مقالات منتشر شده 15 سال اخیر کشور ایران با کشورهای همسایه و منطقه خاور میانه مقایسه شد. یافته¬ها حاکی از آن است که ایران جایگاه دوم را در این سالها کسب کرده است. این در حالی¬ست که کشور ایران در خصوص رشد تعداد مقالات در سالهای اخیر در منطقه رتبه نخست را دارا ستhttps://ijee.ias.ac.ir/article_711_6081594975a764c8e3a691fa2b3a321d.pdfفرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایرانفصلنامه آموزش مهندسی ایران1607-2316135020110901• Analyzing barriers in blended learning development from the opinion of faculty case study: Ramin & Razi Universityتحلیل سازههای بازدارنده در توسعه آموزشهای تلفیقی از دیدگاه اعضای هیئت علمی (مورد مطالعه: دانشگاههای رامین اهواز و رازی کرمانشاه)12313671210.22047/ijee.2011.712FAحوریهمرادیدانش آموخته کارشناسی ارشد ترویج و آموزش کشاورزی دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی رامین اهوازغلامحسینکرمیدانش آموخته کارشناسی ارشد ترویج و آموزش کشاورزیمسعودبیژنیاستاد یار ترویج و آموزش کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی بروجردJournal Article20110328The main purpose of this study is to analyze Ramin Agricultural & Natural Resources University and Razi University College of Agriculture faculty perceptions about the barriers of the utilization of blended learning.Whole population are 110 including all faculty of the Ramin and Razi University. By using stratified proportional random sampling 75 subject were selected for the study. For the data collection, a structured questionnaire is used. Data was collected by the use of a questionnaire whose its validity (Face validity) is obtained by a panel of experts and university professors. Reliabilities measured by Corunbach Alpha test (α=0.81) which showed the reliability of the questionnaire. Factor analysis is used to reduce and classify variables consisting the barriers of the utilization of blended learning. The results of the factor analysis showed that faculty perceptions about barriers utilization of blended learning could be classified into four categories including: personal barriers, infrastructure barriers, economical barriers and lack of management and organizational skills. There are four factors explaining 54.16 percentage of variables total variance. هدف کلی این پژوهش تحلیل دیدگاه اعضای هیئت علمی دانشگاه کشاورزی در خصوص موانع کاربرد آموزش تلفیقی بود. روش پژوهش از نوع توصیفی ـ پیمایشی و جامعه آماری آن شامل 110 نفر از اعضای هیئت علمی دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی رامین اهواز و دانشکده کشاورزی دانشگاه رازی کرمانشاه بود. حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران به تعداد 75 نفر با استفاده از روش طبقهای تصادفی با انتساب متناسب تعیین شد. ابزار پژوهش پرسشنامهای بود که روایی آن بر اساس نظر جمعی از استادان و صاحبنظران و اعتبار آن با استفاده از آزمون کرونباخ آلفا (81/0=α) محاسبه شد. بر اساس نتایج به¬دست آمده از تحلیل عاملی، چهار دسته عوامل موانع شخصی، موانع زیرساختی و تجهیزاتی، موانع اقتصادی و موانع مهارتهای مدیریتی و سازمانی به¬عنوان عوامل بازدارنده توسعه و کاربرد آموزشهای تلفیقی در مجموع 165/54 درصد از واریانس کل عوامل را تبیین کردندhttps://ijee.ias.ac.ir/article_712_19bc916108fc6938f52cb96f7e087941.pdf