https://ijee.ias.ac.ir/ فصلنامه آموزش مهندسی ایران fa daily 1 Fri, 20 Feb 2026 00:00:00 +0330 Fri, 20 Feb 2026 00:00:00 +0330 https://ijee.ias.ac.ir/article_231675.html در عصر فناوری‌های دیجیتال، یادگیری الکترونیکی به یکی از ارکان اصلی نظام آموزشی تبدیل شده و ضرورت انعطاف‌پذیری و بازتعریف روش‌های سنتی آموزش را آشکار ساخته است. این پژوهش با هدف بررسی رابطۀ نگرش دانشجویان مهندسی شیمی نسبت به یادگیری الکترونیکی با آمادگی دیجیتال و مشارکت فعال آنان انجام شد. پژوهش حاضر توصیفی و از نوع همبستگی است. جامعۀ آماری شامل کلیۀ دانشجویان کارشناسی مهندسی شیمی دانشگاه تهران (تعداد کل: ۵۰۰) بود که با استفاده از نمونه‌گیری تصادفی ساده و فرمول کوکران، نمونه‌ای به حجم ۲۴۷ نفر انتخاب شد. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه‌ای مبتنی بر ادبیات پژوهشی داخلی و خارجی گردآوری شد. روایی سازه پرسشنامه به کمک تحلیل عاملی تأییدی و پایایی آن با ضرایب آلفای کرونباخ و امگا تأیید شد. تحلیل داده‌ها در نرم‌افزار JASP و با به‌کارگیری روش‌های آمار توصیفی و استنباطی انجام گرفت. یافته‌ها نشان داد که نگرش مثبت دانشجویان به یادگیری الکترونیکی با آمادگی دیجیتال و مشارکت فعال آنان رابطۀ مثبت و معناداری دارد. نوآوری این پژوهش در آن است که با ادغام چهارچوب‌های نظری مدل پذیرش فناوری و نظریۀ خودتعیین‌گری، ابزاری جامع ارائه می‌دهد که تحلیل تعامل پیچیده میان مهارت‌های دیجیتال، انگیزۀ ذاتی و طراحی محیط‌های یادگیری الکترونیکی را ممکن می‌سازد. https://ijee.ias.ac.ir/article_232553.html هدف کلی از این پژوهش، طراحی مدل توسعۀ محفل کندوکاو برخط صنعت‏محور در بین دانشجویان مهندسی در نظام آموزش عالی بود. طرح پژوهش کیفی و روش پژوهش آن فراترکیب نظریه‏ ساز بود. پس از ارائۀ‏ پرسش، اعضای تیم فراترکیب مشخص شدند. در گام ‏های دوم و سوم، منابع لاتین و فارسی و معیارهای شمول مقالات مشخص شدند و در نهایت 32 مقاله مرتبط پس از غربالگری انتخاب شدند. با تجزیه و‏تحلیل داده‏ ها، 46 کد باز استخراج و در چهارچوب پیشایندهای توسعۀ محفل کندوکاو صنعت‏ محور (مانند محیط یادگیری پویا، مواد آموزشی چندوجهی و ... )، فرایندهای توسعۀ محفل کندوکاو (مانند تعاملات فعال بین فراگیران، بررسی فعالانۀ روابط بین دانشجویان توسط اساتید و ...) و پیامدهای توسعۀ محفل کندوکاو (مانند تبدیل دانشجویان به یادگیرندگان مادام ‏العمر، توسعۀ مهارت های عملی دانشجویان مهندسی و ...) طبقه ‏بندی و مدل توسعۀ محفل کندوکاو برخط صنعت محور را در دانشجویان مهندسی شکل دادند. بر اساس یافته ‏‏های این پژوهش، اساتید با آگاهی از پیشایندها، فرایندها و پیامدهای توسعۀ محفل کندوکاو، رویکردهای نوینی را در تدریس به کار برده و تلاش خواهند کرد که دانش ‏آموختگانی توانمند با احساس خودکارآمدی قوی و آشنا به مسائل صنعت تربیت کنند. https://ijee.ias.ac.ir/article_226090.html تولید مبتنی‎بر دانش و کارآفرینی فناورانه راهبردهای اصلی توسعۀ صنعتی هستند. بنابراین، بازنگری بنیادین در آموزش ریاضی برای دانشجویان مهندسی ضرورتی انکارناپذیر است. آموزش سنتی ریاضیات مهندسی، به‎‌رغم غنای نظری، مهارت‌های تحلیلی، اقتصادی و فناورانه را برای تصمیم‌گیری در فرایندهای تولید و توسعۀ محصولات نوآورانۀ دانشجویان تقویت نکرده است. هدف پژوهش حاضر طراحی، اعتبارسنجی و اثربخشی چهارچوب تلفیق آموزش ریاضی و مهارت‌های کارآفرینی فناورانه در برنامۀ درسی رشته‌های مهندسی است. روش پژوهش از نوع آمیختۀ اکتشافی است. در بخش کیفی، ازطریقِ مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته، هشت مؤلفه را شناسایی کردیم. در مرحلۀ کمّی، پرسشنامه‌ای 60‎گویه‌ای، مبتنی‎بر یافته‌های کیفی طراحی و توزیع کردیم. در تحلیل کمّی داده‌ها، یافته‌ها نشان داد که چهارچوب پیشنهادی از پنج مؤلفۀ اصلی تشکیل شده است: 1. آموزش مبتنی‎بر مسائل واقعی صنعت، 2. استفاده از داده‌های واقعی تولیدی، 3. تحلیل مالی - ریاضی پروژه‌ها، 4. ادغام فناوری‌های نوین در یادگیری و 5. ارتباط مستقیم با محیط‌های تولیدی. نتایج حاکی از اثربخشی این چهارچوب بر ارتقای توانمندی تصمیم‌گیری برای تولید، سرمایه‌گذاری هوشمندانه در تولید و تقویت بینش کارآفرینی فناورانۀ دانشجویان است. https://ijee.ias.ac.ir/article_233189.html در سال‌های اخیر توجه محققان داخلی به عوامل تأثیرگذار بر گرایش دانش‌آموختگان آموزش عالی به کارآفرینی بیش از گذشته جلب شده است. تقویت گرایش کارآفرینی در دانش‌آموختگان موجب افزایش کشف و خلق فرصت‌ها شده و بهره‌برداری از این فرصت‌ها، خود زمینه‌ساز بروز یا ایجاد فرصت‌های جدید و کسب‌وکارهای جدید خواهد شد. با توجه به اهمیت این موضوع، این پژوهش با هدف بررسی تاثیر احساس مسوولیت برای تغییر و تمایل به ریسک از طریق ایده‌پردازی بر قصد کارآفرینی دانشجویان با نقش تعدیل‌کنندگی چت‌جی‌پی‌تی (Chat GPT) انجام پذیرفت. جامعۀ آماری این پژوهش را دانشجویان دانشگاه تهران تشکیل دادند که به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. برای گردآوری داده‌ها از پرسشنامۀ استاندارد با طیف پنج‌درجه‌ای لیکرت استفاده شد که در نهایت 208 پرسشنامۀ کامل و قابل تحلیل مورد استفاده قرار گرفت. نتایج نشان داد که ایده‌پردازی، به‌عنوان یک عامل کلیدی، تأثیر مستقیم و مثبتی بر قصد کارآفرینی دانشجویان دارد. همچنین، تمایل به ریسک، مسئولیت‌پذیری برای تغییر و پذیرش چت‌جی‌پی‌تی، هر سه به‌طور مثبت و معناداری ایده‌پردازی را در میان دانشجویان تقویت می‌کنند. افزون بر این، پذیرش چت‌جی‌پی‌تی رابطۀ میان تمایل به ریسک و ایده‌پردازی را نیز تقویت کرده و اثر مثبت و معناداری بر رابطۀ میان احساس مسئولیت برای تغییر و ایده‌پردازی دارد. این یافته‌ها بر اهمیت پرورش ویژگی‌های روان‌شناختی در کنار استفادۀ هوشمندانه از ابزارهای هوش مصنوعی برای تقویت کارآفرینی در میان نسل جدید تأکید دارد. https://ijee.ias.ac.ir/article_229802.html انتخاب رشتۀ تحصیلی یکی از مراحل مهم و سرنوشت‌ساز تحصیلی برای دانش‌آموزان است و باوجود برتری‌هایی- نظیر کاربرد عملی، ورود سریع به بازار کار، تربیت تکنسین و کارگر ماهر، تعداد زیاد رشته‌ها، تمرکز بر آموزش‌های کارگاهی و عملی و غیره- که رشته‌های فنی‌وحرفه‌ای و کاردانش دارند، اما اکثر دانش‌آموزان رشته‌های شاخه نظری را برای ادامه تحصیل انتخاب می‌کنند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی، تبیین و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر انتخاب رشته‌های فنی‌وحرفه‌ای و کاردانش توسط دانش‌آموزان استان ایلام با تلفیق نظریه بنیانی به‌شیوۀ کلاسیک و تکنیک تحلیل ساختاری اثرات متقابل (نرم‌افزار میک‌مک)، انجام شد. یافته‌ها بیانگر این بود که متغیرهای «علاقه به رشته»، «سودمندی درک‌شده رشته»، «آینده شغلی درک‌شده رشته»، «انگیزه پیشرفت»، «هنجارهای ذهنی»، «مشاوره و هدایت تحصیلی»، «دانش و تجربه پیشین»، «ارزش اقتصادی درک‌شده رشته»، «نگرش نسبت به رشته»، «اثربخشی درک‌شده رشته»، «داشتن الگوی نقش»، «حمایت محیطی» و «باور به خودکارآمدی» تأثیرگذاری قوی و مستقیمی بر انتخاب رشته‌های فنی‌وحرفه‌ای و کاردانش توسط دانش‌آموزان داشتند. این پژوهش ضمن معرفی رهیافتی نوین در مطالعات آمیخته، چارچوبی یکپارچه برای درک انتخاب رشته‌های فنی توسط دانش‌آموزان ارائه می‌دهد و بر اهمیت مداخلات آموزشی و مشاوره‌ای هدفمند، برای هدایت آنان به‌سمت آموزش‌های مهارت‌محور تأکید می‌کند. https://ijee.ias.ac.ir/article_234033.html با پیشرفت سریع فناوری‌های نوین، هوش مصنوعی جایگاه برجسته‌ای به‌عنوان عاملی تحول‌ساز در آموزش معماری پیدا کرده است. این فنّاوری با قابلیت‌هایی همچون شخصی‌سازی فرآیند یادگیری، افزایش سرعت طراحی و تحلیل دقیق پروژه‌ها، چشم‌اندازهای جدیدی را برای سامانه‌های آموزشی ایجاد کرده است. بااین‌حال، چالش‌هایی مانند کاهش مهارت‌های تفکر انتقادی، وابستگی بیش‌ازحد به فناوری و ملاحظات اخلاقی و فرهنگی نیز مطرح هستند که شناخت و مدیریت آن‌ها برای استفادۀ مؤثر از هوش مصنوعی ضرورت دارد. با توجه به کمبود پژوهش‌های جامع در این حوزه، مطالعۀ حاضر با هدف بررسی نگرش‌ها، فرصت‌ها، چالش‌ها و آیندۀ هوش مصنوعی در آموزش معماری از منظر متخصصان بین‌المللی صورت گرفته است. این پژوهش با رویکرد کیفی انجام شده و تحلیل محتوای پاسخ‌های ۱۳ متخصص بین‌المللی که به‌طور هدفمند بر اساس معیارهای تخصصی انتخاب شدند، مورد بررسی قرارگرفته است. گردآوری داده‌ها از طریق پرسشنامه‌ای شامل ۱۶ سؤال باز صورت گرفت و سپس با مراحل کدگذاری، دسته‌بندی و تحلیل به نتایج نهایی رسید. نتایج نشان داد که نگرش غالب نسبت به هوش مصنوعی در آموزش معماری، مثبت اما مشروط و همراه با احتیاط است. فرصت‌هایی نظیر تسهیل فرایند یادگیری، تقویت خلاقیت و ایجاد تغییرات بنیادی در فضای آموزشی موردتوجه قرار گرفتند. https://ijee.ias.ac.ir/article_237721.html با توجه به روند رو به افزایش خروج فارغ‌التحصیلان مهندسی در سال‌های اخیر، پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی نگهداشت فارغ‌التحصیلان مهندسی در دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی انجام شد. این پژوهش از نوع کیفی با رویکرد نظریه‌پردازی داده‌بنیاد و با مشارکت ۳۰ نفر از اساتید، متخصصان و مدیران حوزه مهندسی صورت گرفت که از طریق نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و عمیق گردآوری شد و با روش تحلیل محتوای کیفی طی سه مرحله‌ کدگذاری باز، محوری و گزینشی در نرم‌افزار MAXQDA 20 تحلیل شد. از مجموع ۸۰۵ کد اولیه، ۳۲ مفهوم با ادغام مفاهیم مشابه استخراج و در چارچوب مدل پارادایمی نظریه داده‌بنیاد سازمان‌دهی شدند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که پدیده نگهداشت فارغ‌التحصیلان مهندسی تحت تاثیر مجموعه‌ای از شرایط علّی، شرایط زمینه‌ای و شرایط مداخله‌گر شکل می‌گیرد و از طریق راهبردهایی چون توانمندسازی شرکت‌های دانش‌بنیان، رهبری و مدیریت در صنعت، توسعه نوآورانه، بهینه‌سازی اشتغال یا مسیر شغلی، اصلاح نظام آموزشی، بسترسازی اجتماعی و فرهنگی تحقق می‌یابد. پیامدهای این الگو شامل تحول علمی و نوآوری، توسعه اقتصادی و صنعتی، حفظ و توسعه سرمایه‌ها است. بر این اساس، نظریه‌ای جدید و برخاسته از داده‌های مصاحبه کیفی برای نگهداشت فارغ‌التحصیلان مهندسی ارائه گردید. https://ijee.ias.ac.ir/article_237722.html در حال حاضر، بازنگری طول دوره کارشناسی مهندسی در دستور کار وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ایران قرار گرفته است. این مطالعه کاربردی با هدف شناسایی راه‌حل‌ها، ملاحظات و الزامات مربوطه و با رویکرد کیفی انجام شده است. داده‌ها از طریق تحلیل اسنادی و پنل‌های تخصصی گردآوری و با استفاده از تحلیل مضمون، تحلیل شده‌اند. شرکت‌کنندگان شامل صاحبنظران آموزش عالی بودند که با روش نمونه‌گیری گلوله‌برفی انتخاب شدند. یافته‌ها نشان داد در کشورهای توسعه‌یافته، تنوع ساختارمندی از مدارک دانشگاهی با کارکردهای متمایز، همراستایی آموزش عالی و نیازهای بازار کار را افزایش می‌دهد. نتایج همچنین نشان داد ارائه سه نوع درجه لیسانس فنی-مهندسی، یعنی درجه لیسانس آکادمیک چهار ساله در دانشگاه‌ها، و درجه-های لیسانس سه ساله کاربردی و حرفه‌محور در دانشگاه‌های مهارتی، امکان انطباق بهتر برنامه‌های درسی با مسیرهای حرفه‌ای و آکادمیک را فراهم می‌سازد. تنوع‌بخشی در درجه‌های فوق‌دیپلم، فوق‌لیسانس و دکتری نیز به‌عنوان گزینه‌های قابل اجرا مطرح شد. با این حال، تدوین «چارچوب مدارک تحصیلی آموزش عالی ایران» یک ضرورت راهبردی برای نظام‌مند کردن این تنوع محسوب می‌شود. این مطالعه نتیجه‌گیری می‌کند که استاندارد بین‌المللی یک درجه لیسانس مهندسی آکادمیک، چهار سال (۱۲۰ تا ۱۲۵ واحد) است و کاهش آن با استانداردها و چارچوب‌های بین‌المللی در تضاد خواهد بود. https://ijee.ias.ac.ir/article_238116.html آموزش در رشته‌های میان‌رشته‌ای نظیر مهندسی انرژی‌های تجدیدپذیر با چالش‌های گوناگونی مانند پیچیدگی مفاهیم و تنوع پیش‌زمینه دانشجویان همراه است. پژوهش حاضر با هدف ارائه و ارزیابی یک روش آموزشی نوین موسوم به «پَ.نَ.پَ» انجام شد. روش « پَ.نَ.پَ » مخفف «پرسش ساده، نکته‌دار، پاسخ طنزآمیز» است؛ این روش بر پایه طرح پرسش‌های ساده و بدیهی همراه با پاسخ‌های طنزآمیز در سه سطح دشواری است و برانگیختن کنجکاوی، کاهش اضطراب و ایجاد تعامل فعال را دنبال می‌کند. روش پژوهش از نوع شبه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون-پس‌آزمون تک‌گروهی بود و جامعه آماری شامل دانشجویان مهندسی انرژی‌های تجدیدپذیر دانشگاه شهید بهشتی بود. ابزارهای گردآوری داده شامل آزمون کتبی و پرسش‌نامه چندسازه‌ای (ماندگاری، شناخت، روان‌شناختی، تعامل و محدودیت) بود. نتایج به‌کارگیری این روش در طی هفت ‌سال تحصیلی نشان داد روش «پَ.نَ.پَ» موجب افزایش معنادار نمرات دانشجویان شد. همچنین تحلیل پرسش‌نامه به کمک نرم‌افزار SPSS 27 نشان داد که این روش موجب بهبود هم‌زمان ماندگاری مفاهیم، شناخت، شاخص‌های روان‌شناختی و تعامل آموزشی می‌شود. بر این اساس، می‌توان روش «پَ.نَ.پَ» را که طنز، سطح‌بندی محتوا و مشارکت فعال را در هم می‌آمیزد، به‌عنوان الگویی بومی و خلاقانه برای ارتقای کیفیت آموزش در حوزه‌های تخصصی و پیچیده قلمداد کرد. https://ijee.ias.ac.ir/article_238122.html استفاده از فناوری برای آموزش و یادگیری کارکنان، نقش بسزایی در پیشرفت حرفه‌ای آنها دارد. هدف تدوین مدل آموزش فنی و مهندسی مبتنی‌بر فناوری برای ارتقای شایستگی‌های حرفه‌ای است. جهت دستیابی به هدف از پارادایم پراگماتیسم و رویکرد آمیخته با طرح اکتشافی متوالی استفاده شد. برای گردآوری داده‌ها 17 مصاحبه نیمه‌ساختمند با خبرگان صنعتی و دانشگاهی به روش هدفمند انجام و تحلیل محتوای آشکار و پنهان با فن تحلیل مقوله‌ای بکار گرفته شد تا 15 سازه شکل گرفتند. داده‌های بخش کمّی با انتخاب هدفمند 37 خبره و تکمیل پرسشنامه ماتریس مقایسات زوجی (15*15) گردآوری شدند. درادامه، نخست با روش دیمتل فازی روابط میان سازه‌ها تبیین، با روش مدلسازی ساختاری-تفسیری، سطح‌بندی و مدل نهایی ارائه شد. یافته‌ها نشان داد فناوری زنجیره‌بلوکی در تأیید صلاحیت‌ها، اینترنت اشیای صنعتی در آموزش، هوش مصنوعی و تحلیل یادگیری، واقعیت مجازی و افزوده و زیرساخت‌های یادگیری دیجیتال بر نظام آموزش فنی و مهندسی تأثیر می‌گذارند. یادگیری عمیق و تثبیت دانش، مشارکت و درگیری یادگیرندگان و انتقال یادگیری به محیط کار بر توانمندسازی خدمات‌دهندگان و خودکارآمدی فناورانه تأثیر می‌گذارند. شایستگی‌های فناورانه، شایستگی‌های مسأله‌محور و شایستگی‌های ارتباطی-تعاملی به شایستگی‌های حرفه‌ای خدمات‌دهندگان منتهی شد. https://ijee.ias.ac.ir/article_240726.html کاهش تقاضا برای تحصیل در رشته‌ ریاضی-فیزیک در دبیرستان و در ادامه، کاهش تقاضا برای تحصیل در رشته‌های مختلف مهندسی و علوم پایه، در سال‌های اخیر به یکی از چالش‌های اساسی نظام آموزش عالی کشور تبدیل شده است. چالشی که پیامدهای آن فراتر از دانشگاه‌ها رفته و آینده توسعه علمی، فناورانه و صنعتی کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد. هدف مقاله حاضر، تحلیل نظام‌مند ابعاد این پدیده و تبیین ریشه‌های آموزشی، اجتماعی، اقتصادی و ساختاری آن، با تمرکز بر نقش آموزش ریاضی به‌عنوان زیربنای تربیت مهندسان و متخصصان علوم پایه در کشور است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از داده‌های ثانویه، اسناد رسمی، گزارش‌های آماری و تحلیل انتقادی پژوهش‌های پیشین، انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که کاهش کمی دانش‌آموزان انتخاب‌کننده رشته ریاضی–فیزیک، در کنار افت کیفی یادگیری ریاضیات بر اساس نتایج آزمون‌های بین‌المللی (مطالعه تیمز)، نگرش منفی نسبت به رشته‌های مهندسی، عدم تناسب برنامه‌های درسی با نیازهای بازار کار و تضعیف پیوند دانشگاه با صنعت، از عوامل کلیدی کاهش گرایش به این رشته‌ها (فنی-مهندسی و علوم پایه) به شمار می‌روند. در پایان، مسیرهایی برای برون‌رفت از وضعیت موجود پیشنهاد می‌گردد. https://ijee.ias.ac.ir/article_242943.html هدف مطالعۀ حاضر طراحی مدل نوسازی برنامه‌ درسی آموزش مهندسی بر اساس اصول آموزش برای توسعه پایدار است. این پژوهش از نوع کاربردی و در زمرۀ پژوهش‌های با رویکرد سنتزپژوهی و از نوع فراترکیب کیفی است. این روش فراتر از خلاصه‌سازی یافته‌هاست و با ترکیب و تفسیر عمیق داده‌ها، تصویری کلی و جامع از موضوع پژوهش ارائه می‌دهد. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی صورت پذیرفت. یافته‌های پژوهش نشان داد که در مرحله ترکیب داده‌ها، سه کد محوری شامل شایستگی‌های مؤثر اعضای هیئت علمی، توانمندی‌های پایه دانشجویان مهندسی و ظرفیت‌های بنیادی و نهادی دانشگاه، پیشایندهای نوسازی برنامه درسی بر اساس آموزش برای توسعه پایدار را شکل می‌دهد. همچنین بازتعریف جهت‌گیری فلسفی و هدف‌گذاری، طراحی و بازطراحی ساختار و محتوا، تحول در راهبردهای یاددهی-یادگیری، اجرا، پایش، اصلاح و نهادینه‌سازی به‌عنوان فرآیندهای این نوسازی شناسایی شد. پیامدها نیز در سه سطح فردی و آموزشی، سازمانی و اجتماعی، و زیست‌محیطی و اقتصادی طبقه‌بندی گردید. نتایج نشان می‌دهد ادغام آموزش برای توسعه پایدار در آموزش مهندسی یک الزام جهانی است و دانشگاه‌ها برای هم‌سویی با اهداف توسعه پایدار و آماده‌سازی مهندسان آینده ناگزیر از حرکت در این مسیر هستند. https://ijee.ias.ac.ir/article_244115.html با گسترش سریع فناوری‌های هوش مصنوعی و دگرگونی انتظارات بازار کار مهندسی، بازنگری در رویکردهای آموزش دانشگاهی بیش از پیش ضروری شده است. هدف این مطالعه، شناسایی پیشایندها، فرایندها و پیامدهای آموزش «تفکر هوش مصنوعی» در راستای توسعه مهارت‌های اشتغال‌پذیری دانشجویان مهندسی با بهره‌گیری از رویکرد فراترکیب نظریه‌ساز است. این پژوهش با روش کیفیِ فراترکیب نظریه‌ساز و رویکرد استقرایی، بر اساس مدل هفت‌مرحله‌ای فینفگلد-کانت انجام شد. مرور ادبیات به‌صورت نظام‌مند صورت گرفت و جست‌وجو با کلیدواژه‌های هدایت‌گر در پایگاه‌های فارسی و بین‌المللی انجام شد. سپس مطالعات مرتبط بر مبنای تناسب عنوان و کلیدواژه‌ها گردآوری و پس از غ با تحلیل کیفی و کدگذاری باز، محوری و گزینشی سامان‌دهی شد و برای مدل حاصل، اعتباریابی توصیفی، تفسیری، نظری و پراگماتیک انجام گرفت. یافته‌ها نشان داد پیشایندها در قالب دانش، مهارت‌ها و نگرش‌های موردنیاز دانشجویان و اعضای هیئت علمی قابل تبیین است. در بُعد فرایندی، سازوکارهای آموزش مهارت‌های تفکر هوش مصنوعی شناسایی شد. در نهایت، پیامدها در قالب توسعه مهارت‌های اشتغال‌پذیریِ سخت و نرم در دانش‌آموختگان مهندسی، به‌ویژه در تعامل با پلتفرم‌ها و ابزارهای هوش مصنوعی صورت‌بندی شد. مدل استخراج‌شده می‌تواند به‌عنوان چارچوبی راهبردی برای بازطراحی آموزش مهندسی با هدف ارتقای اشتغال‌پذیری دانش‌آموختگان به کار گرفته شود. https://ijee.ias.ac.ir/article_245420.html هدف از پژوهش حاضر، کیفیت‌بخشی به مهارت نرمِ کار تیمی به کمک بازی‌وارسازی در تیم‌های مهندسی دانشگاه شیراز است. این پژوهش با رویکرد کمی و طرح شبه‌آزمایشی (پس‌آزمون با گروه گواه) بر روی ۳۸ دانشجوی مهندسی (۱۸ نفر تجربی، ۲۰ نفر گواه) که به صورت تصادفی گروه‌بندی شدند، اجرا گردید. مداخله شامل ۱۲ جلسه آموزشی بود که در آن ۱۰ مهارت نرم از طریق آزمون‌های آمادگی بازی‌وار شده (برای گروه تجربی) و غیر بازی‌وار (برای گروه گواه) ارائه شد. نتایج آزمون t نشان‌دهنده تفاوت معنی‌دار در سطح کار تیمی گروه تجربی نسبت به گواه بود. جنبه نوآورانه این مطالعه در طراحی بومی‌سازی شده مدل PBL (امتیاز، نشان، رتبه‌بندی) در یک بافت تخصصی مهندسی و استفاده از ساختار تدریس متقاطع برای خنثی‌سازی اثر مدرس است. برخلاف رویکردهای سنتی، این پژوهش با تلفیق پلتفرم‌های دیجیتال (کاهوت) و سناریوهای واقعی مهندسی، توانست «فرآیند یادگیری» را به جای «نتیجه آزمون» محور قرار داده و پویایی تیمی را به صورت لحظه‌ای رصد و تقویت کند. یافته‌ها پیشنهاد می‌دهند که سیاست‌گذاران آموزشی جهت ارتقای اشتغال‌پذیری فارغ‌التحصیلان، می‌توانند از این الگوی ترکیبی (بازی‌وارسازی دیجیتال و یادگیری تیمی) برای غنی‌سازی شایستگی‌های نرم در کنار آموزش‌های فنی بهره ببرند. https://ijee.ias.ac.ir/article_245931.html آموزش مهندسی برای پاسخ به نیاز‌های فردی دانشجویان می‌بایست از روش‌های تدریس شخصی سازی شده استفاده نماید که در عصر هوش مصنوعی، این فناوری نوین می‌تواند کمک شایانی به تحقق این امر کند. چارچوب یادگیری فراگیر و تأثیر کاربرد هوش مصنوعی، یک مدل مناسب برای افزایش کیفیت تدریس همه‌شمول در آموزش مهندسی می‌باشد که به دلیل نبود یک پژوهش جامع در این حوزه در مطالعات آموزش مهندسی ایران ، این مقاله سعی در جبران این خلاء پژوهشی دارد. در این پژوهش با جمع‌آوری اطلاعات به‌صورت کمی از 405 دانشجوی دانشکدگان فنی تهران، ابتدا دیدگاه آنان نسبت به فرایند یاددهی و یادگیری همه‌شمول در ابعاد مختلف به‌صورت آمار توصیفی بیان شده است. سپس منطبق با نتایج در مرحله توصیفی و با تشکیل گروه‌های مخالف، موافق و ممتنع در هر بعد، به‌صورت تحلیلی نگرش دانشجویان نسبت به محدودیت‌های هوش مصنوعی در آموزش و همچنین تمایل آنان به استفاده از هوش مصنوعی در آینده مقایسه شده است. نتایج این پژوهش در هر دو بعد به ما کمک می‌کند که با نقاط قوت و ضعف موجود در روش‌‌های تدریس همه‌شمول آشنا شده و باتوجه‌به تنوع دیدگاه در گروه‌های مختلف، برای ترغیب دانشجویان به استفاده مناسب از هوش مصنوعی، راهکارهای مناسب در تدریس ارائه دهیم.