بررسی سوگیری های هنجاری و ضدهنجاری نسبت به اخلاق علم در بین اعضای هیئت علمی: از دیدگاه دانشجویان تحصیلات تکمیلی

نوع مقاله: مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری سنجش آموزش دانشگاه تهران

2 دانشیار دانشگاه خوارزمی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی

3 دانشجوی دکتری آموزش عالی، دانشگاه مازندران، ایران

چکیده

امروزه تولید علم یکی از وظایف و رسالت‌های مهمی است که بر دوش دانشگاه‌ها گذاشته شده است. «رابرت مرتن» رفتار اخلاقی را (هنجارها) ذات علم می‌داند و اقتدا به آنها را برای تحقق اهداف نهادی علم مفید قلمداد می‌کند. بدین منظور، پژوهش حاضر به دنبال بررسی میزان پایبندی اعضای هیئت علمی به هنجارهای علمی و سوگیری‌های ضدهنجاری، با الهام از تئوری مرتن و میتروف انجام شده است. برای نیل به هدف تحقیق، این پرسشنامه بر روی 460 دانشجوی تحصیلات تکمیلی در رشته-های تحصیلی مهندسی برق-کامپیوتر، مهندسی مکانیک و شیمی؛ و در سه دانشگاه تهران، تربیت مدرس و شهید رجایی اجرا شده است. داده‌های تحقیق پس از جمع‌آوری با استفاده از نرم‌افزارSPSS مورد تحلیل قرارگرفته است. اعتبار پرسشنامه با استفاده از تحلیل عاملی بررسی و سه عامل استخراج گردید. این عوامل بر روی هم 02/36 درصد کل واریانس متغیرها را تبیین می‌کنند که نشان می‌دهد این ابزار تا حدودی از روایی کافی برخوردار است. پایایی پرسشنامه با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ محاسبه و برابر با 79/0 حاصل شد. دانشجویان تحصیلات تکمیلی فنی-مهندسی دانشگاه‌های مورد مطالعه، به این باور هستند که دانشمندان و محققین اغلب از هنجارهای علم تبعیت می‌کنند. اما با توجه به نتایج آماری، مقادیر بدست آمده از ضدهنجارهای علم نیز قابل ملاحظه است. از طرفی بین نظرات دانشجویان رشته‌های تحصیلی مهندسی برق- کامپیوتر، مهندسی مکانیک و شیمی در پیروی از هنجارهای علم و ضدهنجارهای علمی اساتید تفاوت قابل ملاحظه‌ای دیده شد. میانگین نمرات دانشجویان شیمی در پیروی اساتید از هنجارهای علمی نسبت به سایر رشته‌ها کمتر است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating Faculty Members’ Normative and Anti-normative Bias towards Ethics of science: Post-graduate’s Students’ Perspectives

نویسندگان [English]

  • ZAHRA ESLAMI 1
  • Valiollah Farzad 2
  • Samira Najafi 3
1 Ph.D Student, Assessment of Education, University of Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Faculty Member of kharazmi University,Tehran, Iran.
3 PhD Student, Higher Education, University of Mazandaran, Babolsar, Iran.
چکیده [English]

Nowadays, the production of science is one of the important tasks and missions of universities. In the view of Robert Merton, ethical behaviors are the essence of science, hence observing them is essentially useful for the realization of the fundamental goals of science. As such, insights from Merton and Midriff’s theory were integrated into the present studywhich aims at investigating the extent to which   faculty members are committed to science norms and anti-norm bias. To this purpose, a Questionnaire was administered to 460 postgraduate students of Electrical-computer engineering, Mechanical engineering and Chemistry, from three universities in Tehran, Tarbiat Modares, and Shahid Rajaei. The participants’ responses were analyzed using SPSS. The instrument validation was done through factor analysis which led into the extraction of three main components which explained 36/02 percent of the total variance. The results show that the instrument enjoys a satisfactory construct. Furthermore, the reliability of the instrument was estimated through Alpha Cronbach’s as 0.79. The results indicate that postgraduate students of engineering believe scientists and researchers are most often bound to the norms of science, but the results relevant to the anti-norms of science are also noticeable. In addition, with reference to the commitment to the norms and anti-norms of science, degrees of inconsistencies in ideas and beliefs were observed among the participants.  When comparing the Electrical-computer Engineering, Mechanical Engineering and Chemistry students, we found the Chemistry students reported a lower mean for the faculty’s commitment to the norms of science.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Normative Bias
  • Norms of Science
  • Anti-normative of Science
  • Ethics of Science
  • Morality of Science

ابدی­مهر، بهجت (1384). اخلاق­حرفه­ای (­ویژة اعضای هیئت­علمی). دفتر مطالعات و آموزش نیروی انسانی. دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز. ویرایش اول. 3. 

افشاری، معصومه؛ مهرام، بهروز و نوغانی، محسن (1392). بررسی و تدوین شاخصهای ارزیابی کیفیت مقاله­های علمی ـ پژوهشی در حوزة علوم انسانی مبتنی بر نظریه هنجارهای علم مرتن. فصلنامه سیاست علم و فنّاوری. (6)، 66 ـ 49.

بهادری­نژاد، مهدی (1389). اخلاق مهندسی چالشی مهم در تربیت مهندسی کشور. فصلنامه آموزش مهندسی ایران، 12(46)، 22-17.  

پورعزت، علی­اصغر؛ قلی­پور، آرین؛ حیدری، الهام؛ ندیرخانلو، سمیرا و سعیدی­نژاد، مجید (1391). شناسایی عوامل مؤثر و پیامدهای رفتارهای غیردانشگاهی در میان استادان دانشگاه. فصلنامه اخلاق در علوم و فنّاوری، 7(2) ، 14-1.

حجازی، جلال (1389). اخلاق و آیین مهندسی جهان­پایی است. فصلنامه آموزش مهندسی ایران، 12 (46)­، 82-69.

ربّانی، علی؛ ربّانی، رسول؛ همّتی، رضا؛ قاضی­طباطبایی، محمود و دادهیر، ابوعلی (1390). شیوه­های جدید تولید دانش و علم­ورزی: تأملی جامعه­شناختی بر تحول معیارهای اخلاقی و سلوک علمی در عرصه علم و فنّاوری. فصلنامه اخلاق در علوم و فنّاوری، 6 (1) ، 24-12. 

سرمد، زهره؛ بازرگان، عباس و حجازی، الهه (1385). روشهای تحقیق در علوم رفتاری. تهران: آگاه.

ظهور، حسن و خلج، محمد (1389). ارکان اخلاق مهندسی. فصلنامه آموزش مهندسی ایران، 12 (46) ، 97-83. 

فراستخواه، مقصود (1385). اخلاق علمی رمز ارتقای آموزش عالی: جایگاه و سازکارهای اخلاقیات حرفه­ای علمی در تضمین کیفیت آموزش عالی ایران. فصلنامه اخلاق در علوم و فنّاوری، 1 (1)،­ 13-27.

قاضی­طباطبائی، محمود و ودادهیر، ابوعلی (1380). سوگیری هنجاری و اخلاقی در پژوهشهای دانشگاهی. فصلنامه دانشکده ادبیات و علوم انسانی تبریز، (180و 181)، 187-226.

منصورفر، کریم (1385). روشهای پیشرفته آماری (همراه با برنامه­های کامپیوتری). تهران: دانشگاه تهران.

ودادهیر، ابوعلی؛ فرهود، داریوش؛ قاضی­طباطبائی، محمود و توسلی، غلامعباس (1387). معیارهای رفتار اخلاقی در انجام کار علمی (تأملی بر جامعه­شناسی اخلاق در علم ـ فنّاوری مرتن و رزنیک)، فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، 3(3 و4)، 6-17.  

 هومن، حیدرعلی؛ محمودی، غلام­رضا و اناری، شیما (1388). بررسی عملی بودن، اعتبار و روایی و نرم­یابی مقیاس هوش هیجانی در گروه دبیران شهر تهران. فصلنامه تحقیقات روانشناسی، (2)، 98 ـ 87 .

یعقوبی، محمود (1389). مسئولیت اخلاق حرفه­ای در آموزش مهندسی. فصلنامه آموزش مهندسی ایران،12(46)، 35-23.

Atkinson, T. N. and Gilleland, D. S. (2006). The scope of social responsibility in the university research environment. Research Management Review, 15(2).1-8.

Bucchi, M. (2002). Science in society: An introduction to social studies of science. Routledge, 16.

Cannavo, L. (1997). Sociological models of scientific knowledge. International Sociology, 12(4), 475- 496.

Cole, S. (2004). Merton contribution to the sociology of science. Social Studies of Science, 34(6), 829-844.

 Kalleberg, R. (2007). A reconstruction of the ethos of science. Journal of Classical Sociology, 7(2), 137- 160.

Merton, R. K. (1973). The Sociology of Science: Theoretical and Empirical Investigations. University of Chicago Press., 66- 67.

Mitroff, I. I. (1974). Norms and counter- norms in a selected group of the Apollo Moon scientist. American Sociological Review, 39, 579- 595.

Pooper, K. R. (2002). On the Sources of Knowledge and of Ignorance. In: Conjectures and Refutations: The Growth of Scientific Knowledge. London: Routledge. 3-32.

Restivo, S. (1995). The theory landscape in science studies: Sociological traditions, ed. Jasanoff, S.; Markle G. E.; Peterson J. C. and Pinch T. Handbook of Science and Technology Studies. Thousand Oaks. Sage Publication, 95- 110,

Restivo, S. (1981). Some perspectives in contemporary sociology of science. Science, Technology, Human Values, 6(35), 22-30

 Schwatz, M. (2001). The nature of the relationship between corporate codes of ethics and behavior. Journal of Business Ethics, 32(3), 62-247.

Sutton, J. R. (1984). Organizational autonomy and professional norms in science: A case study of the Lawrence Livermore laboratory. Social Studies of Science, 14(2), 197- 224.